ТҮРКІСТАНДЫҚ ЖЫЛЫЖАЙЛАР МАУСЫМАРАЛЫҚ КЕЗЕҢДЕ ЕЛ СҰРАНЫСЫНЫҢ 45 ПАЙЫЗЫН ҚАМТАМАСЫЗ ЕТЕДІ
Маусымаралық шақта сапалы да балғын көкөніспен қамтамасыз етіп, азық-түлік қауіпсіздігінің берік қалқанына айналған Түркістан облысы бүгінде жылыжай шаруашылығын дамыту бойынша республикадағы жетекші өңір саналады. Қазіргі таңда еліміздегі жалпы жылыжайлардың нақ 72 пайызы осы берекелі облыстың аумағында шоғырланған. Өңірдегі иен даланың төсінде жалпы аумағы 1 006,7 гектарды құрайтын 3 366 жылыжай таңның атысынан күннің батысына дейін үздіксіз жұмыс істеп тұр. Осынау алып өндірістік алқаптың ішкі құрылымына үңілер болсақ, жалпы көлемі 62,5 гектарды алып жатқан 17 заманауи, өнеркәсіптік үлгідегі ірі жылыжай кешені мен 944,2 гектар аумақты қамтитын 3 503 қайнаған фермерлік жылыжай ел игілігі үшін тер төгуде.
Өткен жылдың қорытындысы бойынша түркістандық еңбекқор шаруалардың маңдай терімен облыста 113 мың тоннадан астам мол көкөніс өнімі жиналып, қоржынды толтырды. Ең маңыздысы, дәл осы өнімдер арқылы қыс пен көктем тоғысқан маусымаралық қысылтаяң кезеңде бүкіл республика халқының көкөніске деген зор қажеттілігінің 45 пайызы жалғыз осы оңтүстік өңірдің есебінен толықтай қамтамасыз етіліп отыр. Осындай маңызы орасан зор жылыжай шаруашылықтарының тынысын ашып, оларға демеу болу мақсатында мемлекет тарапынан да жүйелі қолдаулар көрсетіліп келеді. Нақтырақ айтсақ, 2023 жылдан бері қарай жылыжайларда қыс айларында жұмсалатын қымбат электр энергиясы, көгілдір отын мен көмір шығындарын ішінара субсидиялау шаралары тұрақты жүзеге асырылуда. Қазіргі таңда үкіметтік қолдаудың нәтижесінде өнеркәсіптік жылыжайлардың әрбір гектарына 4,8 миллион теңгеден, ал қарапайым фермерлік жылыжайлардың әр гектарына 8,1 миллион теңге көлемінде қомақты субсидия қаржысы төленіп келеді. Бұған қоса, жердің құнарын арттыратын минералды тыңайтқыштардың құнын жеңілдету, сапалы тұқым шаруашылығын қолдау, инвестициялық субсидиялау тетіктері мен төмен пайызды жеңілдетілген несиелендіру бағытындағы мемлекеттік көмектер де шаруалардың игілігіне жарауда.
Дегенмен, төрт құбыласы сай көрінгенмен, дәл қазіргі уақытта отандық жылыжай шаруашылықтары сыртқы нарықтан келетін елеулі бәсекелестік қысымға тап болып, тығырыққа тірелуде. Көршілес жатқан Өзбекстан, Түрікменстан және Иран елдерінде күннің жылылығы мен табиғи ерекшеліктерге байланысты көкөніс өнімдерін өндіру құны бізбен салыстырғанда әлдеқайда төмен. Оның үстіне, аталған мемлекеттерде өз тума өнімдеріне жасалатын мемлекеттік қолдау тетіктерінің кеңінен қолданылуы біздің ішкі нарықтағы баға бәсекелестігін аяусыз күшейтіп жіберді. Нәтижесінде, біздегі өндірістік шығындардың жоғары болуына байланысты, Түркістанның төл өнімдері шетелден ағылып жатқан арзан импорттық тауарлармен тең дәрежеде бәсекеге түсе алмай қалуда. Амалдың жоқтығынан біздің фермерлер өздерінің көз майын тауысқан қызанақ өнімдерін тіпті өзіндік құнынан да төмен бағамен су тегін сатуға мәжбүр болып отыр. Мұндай аянышты жағдай жылыжай кәсіпорындарының қаржылық тұрақтылығына үлкен соққы болып тиіп, ақыр соңында өндіріс көлемінің күрт қысқаруына, жаңа инвесторлардың бұл саладан үркуіне және мыңдаған жұмыс орындарының жабылып қалу қаупіне әкеп соқтыруда.
Қиындыққа қарамастан, Түркістан облысының жылыжай шаруашылықтары бүгінде ішкі нарықты сапалы, таза әрі табиғи отандық өніммен қамтамасыз етудегі өздерінің тарихи миссиясын адал атқарып келеді. Өңірдегі ақ ниетті шаруалар маусымаралық кезеңде халық сұранысын толық өтеуге мүмкіндік беретін жоғары өндірістік әлеуетке ие екендіктерін талай мәрте дәлелдеді. Сонымен қатар, ел басына күн туған сәтте Қазақстанның фермерлік жылыжайлар қауымдастығы мен өңірдегі ірі шаруа қожалықтары өз тарапынан үлкен әлеуметтік жауапкершілікті сезініп, арнайы меморандумға бірлесе қол қойды. Аталған маңызды құжат аясында олар маусымаралық кезеңде, әсіресе сәуір және мамыр айларында ел халқының көкөніске деген сұранысын еш іркіліссіз қамтамасыз етуге уәде берді. Сондай-ақ ішкі нарықтағы бағаны қарапайым халықтың қалтасы көтеретіндей қолжетімді деңгейде ұстап тұру және әлеуметтік маңызы бар азық-түлік бағасының негізсіз, жасанды өсуіне жол бермеу бойынша өз мойындарына үлкен міндеттемелер алды. Шаруалар отандық өнімнің дүкен сөрелеріне тұрақты әрі үздіксіз жеткізілуін қамтамасыз ету бағытында кез келген жүйелі жұмыстарды атқаруға дайын екендіктерін ашық білдіріп отыр.
