СУ ҮНЕМДЕУ ТЕХНОЛОГИЯЛАРЫН ШЫҒАРАТЫН 4 ЗАУЫТ ТҮРКІСТАН ОБЛЫСЫНДА ОРНАЛАСҚАН
Түркістан облысының агроөнеркәсіптік кешені бүгінде тек оңтүстік өңірдің ғана емес, тұтас республика көлемінің азық-түлік қауіпсіздігін темірдей бекемдеп отырған стратегиялық маңызы аса жоғары алтын құндаққа айналды. Мұның айқын дәлелі ретінде, ұлан-ғайыр еліміздегі ауыл шаруашылығы жалпы өнімінің шамамен 13 пайызы тек осы берекелі аймақтың үлесіне тиесілі екенін мақтанышпен айтуға болады. Әсіресе, күн шуағы молынан төгілетін өңірде суармалы егіншіліктің алатын орны ерекше. Республика бойынша барлық суармалы жерлердің тең ширегі, яғни 554 мың гектардан астам шұрайлы алқабы Түркістан облысының еншісінде жатыр. Міне, осы зор көрсеткіш өңірдің аграрлық саладағы теңдессіз әлеуетін айқындайтын ең негізгі, ең басты факторлардың бірі болып қала бермек.
Алайда, жаһандық климаттың өзгеруі мен су ресурстарының жыл санап шектелуі дала диқандарының алдына жаңа міндеттер мен қатал талаптар қойып отыр. Қазіргі таңда тіршілік нәрін үнемдей отырып, мол өнім алу — уақыттың өзекті талабы. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев халыққа арнаған Жолдауында ауыл шаруашылығында суды үнемдейтін озық технологияларды жедел енгізіп, олардың қолданылу аясын жыл сайын 150 мың гектарға дейін ұлғайтуды шегелеп тапсырған болатын. Бұл сындарлы тапсырма Түркістан облысында жай ғана қағаз бетінде қалмай, кезең-кезеңімен, өте жүйелі түрде өмірге жолдама алып келеді. Осы бағыттағы ізденістердің нәтижесінде, жаңбырлатып суару машиналарын шығаратын еліміздегі ең тұңғыш зауыт дәл осы Түркістан топырағында тұсауын кескен болатын. Бүгінгі таңда облыста суды үнемдейтін жаңа технологияларды өз ішімізде жасап шығаратын 4 бірдей ірі зауыт іске қосылып, өндіріс көрігін қыздырып отыр.
Қазіргі таңда облыс бойынша су үнемдеу технологиялары толықтай енгізілген алқаптардың көлемі 114 мың гектарға жетіп, жалпы суармалы жерлердің 20 пайызын қамтыды. Бұл бағытта тек шетелдік дайын өнімге телмірмей, ішкі өндірістік инфрақұрылымды дамыту ісі қатар қолға алынғаны қуантады. Бүгінде өңір экономикасының драйверіне айналған «BNK GROUP LTD» ЖШС, «KAZ KIOTI» ЖШС, «ХИНЖИН Ирригейшн» ЖШС және «TURAN SU» мемлекеттік коммуналдық кәсіпорыны сияқты 4 алпауыт өндіріс ошағы сәтті жұмыс істеп тұр. Жалпы құны 25,7 миллиард теңгені құрайтын бұл жобалардың жылдық қуаттылығы 163 мың гектар алқапты толықтай заманауи құрылғылармен қамтамасыз етуге мүмкіндік береді. Оның ішінде 73 мың гектар жерге тамшылатып суару, ал 90 мың гектарға жаңбырлатып суару жүйелерін орнатуға барлық жағдай жасалған.
Бұл бағыттағы игілікті жұмыстар алдағы уақытта да толастамайды. Жақын арада инвестициялық құны 6 миллиард теңгені құрайтын, қосымша 30 мың гектар алқапты қамтуға қауқарлы тағы екі зауытты іске қосу жоспарланып отыр. Бұл қадам өз кезегінде қарапайым шаруалардың заманауи технологияларға қолжетімділігін арттырып, өнім өндірудің тиімділігін еселей түспек. Су үнемдеу технологияларының артықшылығы мен шарапаты бүгінде айдан анық болып отыр. Ол алтынға бергісіз ағын суды 1,5-2 есеге дейін үнемдеуге мүмкіндік берсе, ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін бірден 2–3 есеге дейін шарықтатып, диқандардың қалтасын қалыңдатуға жол ашады. Міне, сондықтан да бұл соны бағыт облыстың аграрлық саясатының ең басты, басым бағыты ретінде айқындалып отыр. Өңірдегі су тапшылығының зардабын жою және трансшекаралық каналдар арқылы келетін суға деген тәуелділікті барынша азайту мақсатында жыл сайын кемінде 50 мың гектар жерге су үнемдеу жүйелерін енгізу межеленген. Өткен жылы оңтүстік аудандарда, әсіресе диқаншылық белсенді дамыған аймақтарда су тапшылығының өткір сезілуі бұл бағыттағы жұмыстарды барынша жеделдетудің қаншалықты маңызды екенін анық көрсетіп берді. Осыған байланысты, үстіміздегі 2026 жылға Мақтаарал, Жетісай және Шардара аудандарының әрқайсысына 8 мың гектардан нақты жоспарлы меже белгіленді. Қазіргі таңда облыс бойынша жалпы көлемі 34 мың гектар алқапта су үнемдеу технологияларын енгізудің қызу жұмыстары жүргізілуде.
Ауыл шаруашылығын жаңғыртуға бағытталған аталған бастамаларды толыққанды жүзеге асыру үшін республикалық бюджеттен 2026 жылға 31,3 миллиард теңге көлемінде қомақты қаржы қарастырылғаны да ақжолтай жаңалық. Бұл бөлінген қаржы агроөнеркәсіптік кешенді жаңа заман талабына сай жаңғыртуға, су ресурстарын тиімді әрі үнемді басқаруға және өңірдің азық-түлік қауіпсіздігін мықтап қамтамасыз етуге бағытталмақ.
